Świętokrzyski Park Narodowy ma do spełnienia szereg funkcji i zadań. Do najważniejszych należą: funkcja ochronna, naukowa, dydaktyczna i turystyczna. Realizacja zadań wynikających z funkcji ochronnej Parku polega między innymi na wprowadzeniu dwóch kategorii ochrony: ochrona ścisła i częściowa. Charakter i zakres wykonywanych w ramach gospodarki rezerwatowej zabiegów ochronnych i pielęgnacyjnych określony jest w szczegółowych planach, podlegających zaopiniowaniu przez Radę Parku (organ doradczy dyrektora, złożony z wybitnych przedstawicieli nauki). Skuteczna ochrona przyrody wymaga stałej pomocy ze strony nauki. Dopiero w wyniku przeprowadzonych badań możemy uzyskać odpowiedź na pytania: co mamy chronić?, w jaki sposób? I dlaczego? Park jest "zielonym laboratorium", w którym prowadzą badania zarówno pracownicy naukowi Parku, jak również osoby reprezentujące różne instytucje z kraju i zagranicy. Park to również miejsce szerokiej działalności dydaktycznej. Na jego terenie odbywają się liczne zajęcia dla uczniów i studentów (wycieczki szkoleniowe, ćwiczenia, praktyki, staże, prelekcje itp.). Ważną rolę w nauczaniu i wychowaniu spełnia muzeum przyrodnicze Parku na Świętym Krzyżu.